9 Kasım Çarşamba sabahı Atatürk'te adale kasılmalarıyla istem dışı hareketler ve inlemeler görüldü. Bunun üzerine bromürlü lavman yapıldı. Bu hareketler azaldı. Bir ara sık sık öksürdü. Terledi. Öğle üzeri saat 11'den sonra 3 dakika süreyle oksijen verildi. 13.10'da bu, tekrarlandı. Bayar ve Dr. Asım Arar Saray'a geldiklerinde karşılaştıkları manzara şuydu :
DR. ASIM ARAR - DOKTORU "Atatürk derin bir uyku içinde idi. Nefes alma ve kan deveranı faaliyetleri muntazamdı. Etrafındaki doktorlar son tıbbi vazifelerini yapmak için feragat ve gayretle çalışıyorlar ve her çareye başvuruyorlardı. Bu doktorlar, her 2 saatte bir değişmek üzere ikişer ikişer nöbet bekliyorlar ve hastalığın seyrine ait müşahadeleri ve tatbik edilen tedbirleri ve ilaçları kayıt ederek vazifelerini kendilerinden sonra nöbete girecek olan arkadaşlarına terk ediyorlardı.

"Hastanın halini görünce her şeyin bıitmiş olduğuna kani oldum. Yalnız bütün hayatı bitmez tükenmez mücadeleler ve Türk vatanını kurtarmak için icabında katlandığı mahrumiyetler ve heyecanlar içinde geçen ve bir seneye yakın bir zamandan beri en ağır bir hastalığın pençesinde acı çeken bu büyük adamın kalbi o kadar sükun ve intizam içinde çalışıyordu ki, devam edip giden komaya rağmen artık onu alınması kabil olmayacak kötü akıbetin ne vakit gelip çatacağını tayin etmek mümkün olamıyordu.

"Akşama doğru Atatürk yeni bir komaya girdi. Gözbebekleri ışığa cevap verse de tabandan artık refleks alınamıyordu. Nefes borusundan hırıltılar işitilmeye başlandı. Başucundaki doktorlar Müşahade Defteri'ne 'Agoni' diye not düştüler. 'Agoni', 'can çekişme' demekti..

" 9 KASIM - Saat 20.00 ... RESMİ TEBLİĞ : "Bugünü yorgun ve dalgın geçirdiler. Genel durumundaki ciddiyet biraz daha ilerlemiştir."

Artık tıbbın yapabileceği bir şey kalmamıştı. Dr. Akil Muhtar Özden bu resmi tebliğin yayınlandığı saatlerde Atatürk'ün başucunda O'nun ölüm döşeğinin karakalem resmini çiziyordu..

9 KASIM - Saat 24.00.. RESMİ TEBLİĞİ : "Saat 20.00'den itibaren dalgınlık artmıştır. Umumi ahval vahamete doğru seyretmektedir.."

(CAN DÜNDAR, "SARI ZEYBEK - Atatürk'ün Son 300 Günü")

Bir gün Akşehir civarında bir köye gittim. Çok yağmur yağıyordu ve soğuk vardı. Kendimi belli etmeyerek, bir evin önünde duran kadına: Bacı yağmur var, soğuk var. Beni çatın altına kabul eder misin dedim? O hiç tereddüt etmeyerek, buyurun dedi ve beni bir odaya aldı. Odada ateş olmadığı ve yeni bir ateşin yakılması uzun zamana bağlı olduğu için:

İsterseniz bizim odaya gidelim. Orada hazır ateş var dedi. Odaya girdik. Ondan sonra komşulardan birkaç kadın ve birkaç erkek geldi. Beraberce konuşmaya başladık. Konuşurken bana en önemli soruları soranlar kadınlar oldu. Askerin vaziyetini, düşmanın halini, en önemli düşmanın hangisi olduğunu sordular ve bunları sorarken hiç bir telaş ve hileyi lüzum görmediler. İnsanca konuştular. Fakat biraz sonra, benim kim olduğumu anlayınca telaş gösterdiler ve söyledikleri, sordukları şeylerden kendilerine bir zarar geleceğini zannederek korktular! Çünkü şimdiye kadar resmi bir adamla açıkça konuşmayı büyük bir suç gördüler.

Kaynak: Atatürk’ten Gençliğe Unutulmaz Anılar, Ahmet Gürel, Mayıs 2009

YUSUF ZİYA ORTAÇ'ın, 1960 baskısı, "Gün Doğmadan" adlı kitabından... 1949 yılı başlarında, CHP iktidarının son bütçesi tartışılmaktadır. Muhalefet Atatürk için satın alınan Savarona yatını lüks bellemekte, masrafının yüksek olduğunu ileri sürmektedir. Savarona satılmalı, talibi çıkmazsa torpillenip batırılmalıdır !..

Başbakan Şemsettin Günaltay, yanındaki milletvekilinden bu konuya yanıt vermesini ister. O, kararlı bir şekilde kürsüye çıkıp der ki : "Sayın arkadaşlar... Savarona yatının ne zaman alındığını, niçin alındığını, kime alındığını hepiniz bilirsiniz elbet.. Ama, bulanan hava içinde, yeniden bir kibrit çakmak, konuyu aydınlatmak lazım ; Vatan kadar büyük, vatan kadar güzel bir insan, Atatürk hastaydı, ölüm hastası.. Fransa'dan getirtilen doktor ona, şehrin tozlarından uzak, deniz havasının faydalı olacağını söylemişti.. Bize, hür insanlar içinde yaşama gururunu kazandıran kahramana karşı bizim de bir vazifemiz yok muydu ?.. Vardı elbet !.. İşte, o günkü hükümet, bu asil duygu ile şimdi batırılması istenen Savarona'yı bulmuş ve almıştı.."

Bu ateşli yanıtın sahibi daha sonradan DP'nin başına geçen, üçüncü cumhurbaşkanı CELAL BAYAR idi...

Gerilla Taktiği, küçük ve gizli birliklerin gayri nizami harp tekniklerini kullanarak, düzenli bir orduya karşı yürüttükleri yıpratma savaşı taktiği, zayıf kuvvetlerin güçlüye karşı uyguladığı direniş savaşının unsurudur. Gerilla Taktiğini Wellington'dan sonra Savaş sahasına taşıyan ikinci isim Atatürk'tür. Trablusgarp Müdafaa'sında, Trablusgarp Kıyılarına Asker çıkaran İtalyan Birliklerine karşı Derne ve Tobruk'ta gerilla tipi savaş vermiştir. Trablusgarp Kıyılarının topografik ve coğrafi özelliklerini ezberleyerek ve Yerli Halkı kendi tarafına çekerek ve örgütleyerek Gerilla Tipi Savaş'la İtalyanları Derne ve Tobruk'ta yenilgiye uğratmıştır. Bu zaferlere rağmen, Osmanlı hükümeti Uşi antlaşması ile Trablusgarp ve 12 Adaları İtalyanlar'ın inisiyatifine bırakmıştır.

Büyük Taarruz’dan evveldi. O zamanlar beni sık sık yanlarında gezdirirlerdi. Bir gün hocalar ve askeri erkan çadırında toplandık..Hepimiz yerlerimizi aldıktan sonra şu suali sordular :

- Şer’i şerif(İslami hukuk) üzerine verilen fetvalarda tarik (yol) bir midir?

Biz kumandanlara, kumandanlar bize bakıştık. Mustafa Kemal Paşa, sualini daha basitleştirdi:

-Yani dinin en büyük mümessili, bir dini mesele hakkında iki türlü fetva verebilir mi?
Evvela kumandanlar cevap verdiler:

 - Hayır… Biz cevap verdik:- Hayır…
O zaman hepimizin yüzüne baktı ve gayet sakin olarak: - O halde nasıl oluyor da İstanbul’da İstanbul Hükümeti’nin Şeyhülislamı, benimle hepinizin idamına fetva veriyor da, Anadolu’daki din mümessili aksini iddia ve ispat ediyor?

Hepimiz susuyorduk. Mustafa Kemal Paşa son sözü söyledi:
 -Din ile dünya işlerini ayırmalıyız…

 (Esat İLERİ Dünya Gazetesi 10 Kasım 1955) İ
şte arkadaşlar ülkemizde laiklik maddesinin özü budur.. Bakınız Kurtuluş Savaşında, yıllanmış Osmanlı paşaları yani Gazi Paşa ve arkadaşları hakkında İstanbul'daki Şeyhülislam idam fetvası verirken, Anadolu'daki 160 Müftü ve din adamı, Mustafa Kemal Paşa ve askerlerinin arkasındaydı.. O gün Paşamız, bir dini meselede iki ayrı fetva nasıl olur diye sorarak aslında fetvayı kullanarak bu topraklarda, milletin kaderine nasıl etki yapıldığını göstermeye çalışıyordu.. İşte bu yüzden Fetva Mercii tek bir birim olmuş, buna da Diyanet İşleri denmiş, din ile devlet işini ayırmış ki, böylece her önüne gelen her meselede farklı farklı fetvalar vermesin diye..

Atatürk’ün en yakınındaki gazeteci, Falih Rıfkı Atay yazıyor... “Bir öğretmen Atatürk aleyhinde kötü şiir yazmıştı. Kendisini hizmetten çıkarmışlardı. Öğretmen yeniden kadroya girmek için dört bir yana başvuruyordu. Bir gün Bakan’ın yanına gitti. Ehliyetli de bir gençti. Bakan:
- Oğlum, dedi, hakkınızda biz hiçbir şey yapamayız.
- Niçin yapamazsınız?
- Oğlum suçun Atatürk’ün şahsına ait. Biz karar veremeyiz.
- Öyleyse ben Atatürk’ün karşısına çıkacağım.
- Hele biraz bekle! Çok inatçı imişsin. Bana bir hafta sonra yine gel.
Bakan bir akşam sofrada Atatürk’e meseleyi açtı:
- Hani efendim, hakkınızda ağır bir hiciv yazan öğretmen vardı…
- Evet
- Af kanunundan faydalanarak yeniden öğretmen olmak istiyor.
- Öğretmen yapılmasına yasal bir engel var mıdır?
- Hayır, efendim!
- O halde niçin bana soruyorsunuz?
- İşlediği suç sizin hakkınızda…
- Aşk olsun sana!.. . Beni şahsi dargınlığım için kamu emirlerini yerine getirmenizden hoşlanmayacak kadar egoist mi sanıyorsun? Kendisini hemen ilk açılacak yere tayin ediniz.

(Falih Rıfkı Atay; Babanız Atatürk, sayfalar 120-121)

Onun hem tütüne olan düşkünlüğünü, hem de geniş hakbilir ve hoşgörürlüğünü belirten bir olay nakledeceğim:

Tekel idaresi sigara kağıdı satışını yasak etmişti;kaçak tütün içenlerden parası olanlar,bu kağıdı karaborsadan sağlayabiliyor; fakat halkın ve özellikle köylülerin büyük kısmı sigaralarını gazete kağıdı ile sarmak zorunda kalmışlardı.

Bir gün vatandaşın biri kasaba veya köy kahvesinde böyle hazırladığı bir sigarayı içerken, fena kokusundan şikayet ediyor ve bütün iyilik ve kötülükleri en başta bulunana yönelterek, Atatürk aleyhinde ağzına geleni söylüyor... Kahvede bulunanlar bir zabıt tutuyorlar,,, İş hükümete intikal ediyor. Cumhurbaşkanı'na karşı işlenen suçlardan dolayı suçlu bulunmak onun müsaade ve onayına bağlı olduğu için,ilgili bakan meseleyi kendisine arz ediyor, tetkik için müsadelerini istiyor.

  Atatürk, vekile soruyor:

  -Sen hiç, gazete kağıdı ile sarılmış sigara içtin mi?

  Vekil cevap veriyor:

  -Hayır efendim.

  -Ben içtim, diyor. O kadar berbat bir şeydir ki... Adam haklıdır, ben de olsam aynı şeyi yapardım, takibe lüzum yoktur.Zavallıyı serbest bırakınız!

     

"1924 yılı 23 Mart, cuma günü, Afyonkarahisar'a yani zaferin başladığı beldeye girerken, istasyondan şehre kadar yarım saat süren yolu,coşkuyla tezahürat yapan kırk elli bin kadar insan kalabalığı arasında yürüyerek Belediye ye geldiğimizde,Şef her zamanki gibi en ufak bir yorgunluk göstermeden anılarını anlatmaya başlıyordu.

'Gene şu odadaydı,Afyon'un düşman eline düştüğünden bir gün önce yine şu odada...' Fakat devam etmeye imkan yok.Belediye binası önündeki toplanmış halk, coşku içinde kurtarıcısını istiyordu.O sırada içeriye iki delege girdi:

    - Halk sizi görüp sesinizi duymadan dağılmayacak! Efendim diyorlar.

    - Fakat sesim yok ki ; diyor Atatürk, hem bu kadar kadar nasıl ses işitilir?

Az sonra ayağa kalktı:

Fransa seyahatine Mustafa Kemal'le birlikte Binbaşı Selahattin ve Fethi Bey de katılır.Bu onun Barı Avrupa ile ilk temasıdır. Tatsızlık yolda başlar.Fesli Selahattin Bey, yolda alay konusu olur.Manevralar esnasında yabancı ataşelerden bir albay Mustafa Kemal'in mesleki görüşlerini katılmakla beraber ,onun başını göstererek "Ne diye bu tuhaf başlığı giyersiniz ,başınızda bu oldukça kafanıza kimse itibar etmez" der.Bu olaylar onun üzerinde kalıcı bir etki bırakır. Mevcut kılık ve kıyafetle Türklerin uygar dünyada ciddiye alınmadığına kanaat getirir.Olay 15 yıl sonra Şapka İnkılabı uygulamasına yol açacaktır.

(Abdurrahman Çaycı,Gazı Mustafa Kemal,Hayatı ve Eseri)

Günlerden birgün İtalyan büyükelçisi Ata ile görüşmek ister ve huzura davet edilir. O günün muhtelif ekonomik-siyasi konuları hakkında konuşulduktan sonra büyükelçi:
-" Ekselans dün Roma ile yaptığım bir görüşmede hükümetimizin Hatay’ı almak istediği kararını size iletmem söylendi." der.
Odada bir an sessizlik olur. Ata büyükelçiye birşeyler daha ikram eder ve iki dakika odadakiler ile başbaşa bırakır. Döndüğünde ayağında çizmeleri, üzerinde mareşal üniforması ve belinde tabancası vardır. Doğru masasına gider, manyetolu telefondan Mareşal Fevzi Çakmak’ın bağlanmasını ister ve Çakmak’a:
-" Paşa İtalyan dostlarımız Hatay’a gelmek istiyorlar hazır mıyız?"der. Fevzi Çakmak durumu anlar ve ” Biz hazırız Paşam. ” diye yanıtlar.
Ata büyükelçiye döner ve:
-” Biz hazırmışız, hükümetinize söyleyin isterlerse Hatay’ı gelip alabilirler.”