Tarihten Anekdotlar: Osmanlı

Savaş Senetleri

1821'de Yunanlılar, Osmanlı İmparatorluğu'na karşı ayaklandılar. Bu ayaklanma İngiltere'nin liberal ve romantik çevrelerinde ...

Osmanlı'da Kölecilik

By Tarihten Anekdotlar

16. yüzyılın ortalarında nüfusu 300-400.000 olan İstanbul'da, nüfusun en azından beşte birinin, Sultan'ın ya da ileri gelen kims...

Türkiye'nin Darbelerle İmtihanı

By Tarihten Anekdotlar

Cumhuriyet döneminde demokrasinin işleyişi sık sık darbelerle kesildi. Aslında bu bizim eski bir geleneğimiz. Osmanlı İmparatorluğu’nda...

Ayyaşların Piri Bekri Mustafa

By Tarihten Anekdotlar

Ayyaşların piri Bekri Mustafa Üsküdar iskelesinde kayıkçılık yaparken bir gün Sultan Dördüncü Murad ile Sadrazam Bayram Paşa tebdil gelir...

Osmanlı'da Hapishane

By Tarihten Anekdotlar

İmparatorluk geneline baktığımızda Osmanlı hapishane reformunun oldukça ağır adımlarla ilerleyen bir süreç olduğunu görüyoruz. Her ne ka...

Osmanlı'nın gramofon plaklarıyla tanışması, 1900 yılında yaşanmıştır. Yeni Camii önünde ilk ses kaydını yapan Alman teknisyen Tantrix ve daha sonra "The Gramophone Co.Ltd." kayıt teknisyeni W. Sinkler Derby, ilk Osmanlı ses kayıtlarını gerçekleştirmişlerdir...

İlk başlarda gramofona "vakanüvis / olay-yazar" isminden türetilmiş "sedanüvis / ses-yazar" adı verilmişse de, bu isim pek rağbet görmemiş ve "gramofon" adı kısa bir zaman zarfında piyasaya hakim olmuştur.. İlk Osmanlı plak şirketi olan "Orfeon Record" 1912 yılında kurulmuştu. Odeon firmasının İstanbul acentesi olan "Blumenthal Biraderler" de bu şirketten ayrılarak "Orfeon" şirketini kurdular ve İLK Türk plak fabrikasını "Bahçe Sokak No.34, Feriköy" adresinde açtılar. Bu fabrika "Orfeon", "Orfeos", "Radio R." etiketleriyle peş peşe gramofon plakları yayınlamaya başladı..

Gramofon plaklarının Orta Doğu ülkelerine girmesiyle birlikte, bir yandan Kur'an-ı Kerim'in ayetlerinin plaklara okunması gündeme geldi, bir yandan da bunun günah olup olmayacağı tartışma konusu oldu.. Meclis-i Vükela oturumlarından sonra, Sultan Abdülhamid'in 14 Haziran 1906 irade-i seniyyesi ile gramofon plaklarında Kur'an okunması yasağı kesinlik kazanmıştır..

(T.C.BOA, İrade-i Dahiliye, Sıra No:8167, Genel No:920,Hususi No:32, Adet:2, 21.R.1324)

İlginçtir, Padişahın bu kesin dille yazılmış iradelerine rağmen, gramofon plaklarına Kur'an surelerinin kaydedilmeye devam edildiği, Kur'an-ı Kerim plaklarının Osmanlı İmparatorluğu topraklarında dönem dönem satışa çıkmaya devam ettiği bilinmektedir.

1927 yılında, Diyanet Riyaseti Heyet-i Müşavire'sine mensup Taha Seyyid ibn Mustafa, "Kur'an-ı Kerim-Gramofon" başlıklı bir risale yayınladı. Risalesinin son bölümünde şu hükme varmıştı : "Gramofondan işitilen Kur'an, Kur'an'dır. Hürmet ve tazim şartıyla onun gramofona ahz u edasında hiçbir mani yoktur.."
İşte o gün bugündür, Kur'an-ı Kerim kayıtları 78 devirli taş plaklarda, 33 ve 45'lik plaklarda, kasetlerde, CD'lerde, video bantlarda, ve nihayet son günlerde VCD ve DVD formatlarında elden ele dolaşmaktadır..

(YAVUZ SELİM KARAKIŞLA, "Eski Hayatlar Eski Hatıralar / Osmanlı İmparatorluğu'nda Belgelerle Gündelik Hayat / 1760-1923)

Osmanlı'nın Gramofon Plaklarıyla Tanışması

By Tarihten Anekdotlar

Osmanlı'nın gramofon plaklarıyla tanışması, 1900 yılında yaşanmıştır. Yeni Camii önünde ilk ses kaydını yapan Alman teknisyen Tantrix...

Osmanlı'da Kadı

By Tarihten Anekdotlar

Kadılar, yetki açısından birbirlerine eşit olsalar da unvan bakımından aralarında derece sıralaması vardı. Derecelerine göre...

Osmanlı Dönemine Ait İstanbul Fotoğrafları

By Tarihten Anekdotlar

Osmanlı Dönemine Ait İstanbul Fotoğrafları'nı sizler için derledik...

Osmanlı Devleti 1730'dan sonra siyasi, askeri ve teknik açıdan Fransız nüfuzuna sahne olmuştu. Bu sıralarda Avrupa'da henüz ağırlığı olmasa da Büyük Friedrich'in Prusya'sı emin adımlarla kendine yer açıyordu. Prusya'nın etkisini hisseden ve desteğini değerlendirmek isteyen Osmanlı Devleti, bir Hristiyan devletle ilk ittifak anlaşmasını 1790'da Prusya ile imzalamıştır. Bu ilk somut ittifak, Sultan İkinci Mahmud devrinde Alman General Helmut von Moltke ve maiyetinin Osmanlı Ordusunda görev almalarına kadar giden bir sürecin başlangıcıdır.. 1880'lerde Bismarck'ın Osmanlılara pek yüz vermeyen politikasına rağmen Alman teknik ve askeri heyetleri Türkiye'de çalışmaya başladı. Bunlar 1918'de ülkemizi terk ettiklerinde sayılarının 25 bine ulaştığı görüldü..

1916'da Türkiye'de bir Türk-Alman Dostluk Cemiyeti kuruldu ve nizamnamesi yayımlandı. Buna göre Dostluk Yurdu binasının inşası için gereken meblağı vermiş olan zevat, Dr. Robert Bosch, Dr. Boettinger, Prof. Dr. Ernest Jaeckh olarak belirlendi. Bunlar cemiyetin değişmez üyeleri olarak tescil edildi ve vefatlarında mirasçılarının da aynı haklara sahip olacakları kabul edildi.. Nizamnameye göre cemiyetin Heyet-i Fahriyesi (Onur Kurulu) Sadrazam Prens Said Halim Paşa, Almanya'nın Dersaadet Büyükelçisi Kont Wolf-Metternich, Hariciye Nazırı Halil Beyefendi'den ibaretti. Ayrıca, Heyet-i Hamiye (Himaye Edenler Kurulu) oluşturuldu. Enver Paşa'nın fahri başkanı olduğu bu heyetin üyeleri Talat Bey, Cemal Paşa, Müşir Baron von der Goltz Paşa, Müşir von Usedom Paşa, Almanya Sefaret Müsteşarı Baron von Neurath'dan ibaretti..

Binanın temel atma töreninde Alman Feldmareşal von Mackenzen'in telgrafı da okunur : "Türkiye Türklerindir. Almanlar da Türklerin en iyi dostlarıdır.." Telgraf metnindeki, sonradan slogan halini alacak "Türkiye Türklerindir" sözü ilk defa bu merasim sırasında dile getirilmiştir..

(SİNAN ÇULUK, ‪#‎tarih‬ dergisi, Mart-2016)

Türk-Alman Dostluğu

By Tarihten Anekdotlar

Osmanlı Devleti 1730'dan sonra siyasi, askeri ve teknik açıdan Fransız nüfuzuna sahne olmuştu. Bu sıralarda Avrupa'da henüz ağırl...

Gönüllü Türkmenler

By Tarihten Anekdotlar

Balkan Savaşı'na katılmak için gelen gönüllü Türkmenler. Halep / 1912

Galatasaray Sultanisi

By Tarihten Anekdotlar

Galatasaray Sultanisi (Mekteb-i Sultani), 1868’de eğitime başladı. Okulun eğitim süresi beş yıldı, ancak daha sonra hazırlı...

Forsa

By Tarihten Anekdotlar

Osmanlılar, Venediklilerle İspanyollar gibi gemilerini çektirmek için "forsa" denilen ve gemilere zincirle çakılı esirler kulla...

Macarlara Göre Osmanlı

By Tarihten Anekdotlar

Tekirdağ’da yazdığı mektuplarıyla Macar edebiyatında önemli yer edinen Mikes Kelemen, 1725’te şöyle diyordu: “… Başka hiçbir...

Fatih Sultan

By Tarihten Anekdotlar

Fatih Sultan Mehmet, adamları ile gezerken, yanına sokulan dilenciye bir altın vermiş. Dilenci parayı alınca: -Aman Sultanım, demiş....

Osmanlı'da İdam Edilen Maymunlar

By Tarihten Anekdotlar

XVI. yy.’ın en güçlü donanması, Akdeniz’i iç deniz haline getirmiş olan Osmanlı Donanmasıydı. Kalyonlarda gözcü direklerinde, eğitilmiş m...

Osmanlı'da Mahalle

By Tarihten Anekdotlar

Osmanlı kentinde mahalle sosyal sınıflaşmaya göre değil,etnik ve dini farklılığa göre biçimlenmiştir.Yani Müslim ve gayrimüslim aynı maha...

Kanuni Sultan Süleyman'dan

By Tarihten Anekdotlar

Süleymaniye Camiinin inşaası sırasında bir ermeni usta, yanlış duvar yapması sonucu, Kanuni tarafından cezalandırılır. Ermeni usta, sult...

Osmanlı'nın sosyal hayatı içerisinde, Iskatçılar (mortçular), sebilciler, kasideciler ve kabakçılar gibi adlar verilen dilenci gruplarından biri de, İstanbul'da muharrem ayının ilk günlerinde kapı kapı dolaşarak dilenen ve çoğunluğu kör olan "goygoycular" idi.. Cami imaretinin karşısındaki tabhane (yoksulların kalması için kurulmuş hayır kurumu) binasında barınan goygoycular, altı kişilik gruplar halinde dolaşıp, Hz. Hasan ve Hz. Hüseyin'in şehadetleri ile ilgili kaside ve mersiyeler okuyarak dilenirlerdi.. "Goygoy" kelimesinin, söylemiş oldukları ilahilerde geçen nakaratlarla ilgili olabileceğini düşünenlerin yanında okudukları mersiyelerin son bölümlerinde "hey kaygulu canım" şeklindeki bağırışlarından da doğabileceğini ileri sürenler olmuştur.. Goygoycuların tam olarak ne zaman İstanbul'da görüldüklerine dair kesin bir bilgi olmasa da, Yeniçeri Ocağı'nın kaldırılmasından sonra ortaya çıktıkları tahmin edilmekte.. Başlarında bulunan külahlara ince beyaz yemeni sarıp sırtlarına beyaz cüppe, ayaklarına da sarı pabuç giyen goygoycular, II. Meşrutiyet'in ilanına kadar sokaklarda dilenebilmiş, ancak bu tarihten itibaren artık para ve erzak toplamalarına izin verilmemiştir. Özellikle Muharrem ayının başlarında dini bir kisveye bürünerek ortaya çıkmalarının sebebi ise, Kerbela'da yaşanan menfur olayları unutturmamaktır.. Goygoycular, kör oldukları için yanlarında "yedekçi" ya da "eydirci" adını verdikleri bir yardımcıyla altı kişilik gruplar halinde birbirlerini omuz başlarından tutarak tek kol düzeninde yürüyüp sokaklarda dilenirlerdi. Bu altı kişi, 12 imamı sembolize eden ikişer gözlü 12 torba taşır, topladıkları erzak ve sadakaları bunlara koyarlardı.. Diğer taraftan, goygoycular, ilginç ve biraz da dağınık görünümleriyle yaramaz çocukların anneleri için tam bir terbiye aracıydı. Goygoycular onlar için bazen bir polis, bazen bekçi, bazen de ürkütücü bir korku unsuru idi.. Hem yerli kaynaklar, hem de yabancı seyyahların hatıratı bizlere Osmanlı coğrafyasında dilenciliğin çok yaygın olmadığını, buna sebep olarak da sadaka kültürünün toplumun her tabakasında yayılmış olduğunu aktarıyor.. Evliya Çelebi 17. yüzyılda İstanbul'da dilenci sayısının 7 bin olduğunu söylerken, aynı tarihlerde Paris'te bu sayının 40 bin olması dikkate değer bir bilgi olarak karşımıza çıkıyor..

(MURAT KUTLU, "Sıradışı Osmanlı")